Page 83 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

YENİ İKTİSAT TARİHİ AKIMI VE İKTİSAT TARİHİ YAZIMINA
KATKILARI1

Ahmet Uzun
Cumhuriyet Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü

1. Giriş
İktisat tarihi, görece genç bir bilim dalıdır. Özellikle on sekizinci yüzyıldan itibaren iktisatçıların

tarihsel arka planı inceleme ihtiyacı duymasıyla bağımsız bir disipline dönüşmeye başlamış; bu
süreç yirminci yüzyılın başlarında belirginleşmiştir. Disiplinin inceleme alanı konusunda tarihçiler
ile iktisatçılar arasında görüş ayrılığı vardır: tarihçiler iktisat tarihini insanoğlunun tarihsel
koşullarını ele alan bir alan olarak tanımlarken, iktisatçılar onu geçmiş dönemlerin uygulamalı
iktisadı olarak görmektedir (Güran, 1991, s. 2). Bununla birlikte her iki disiplin de belirli sınırlar
dâhilinde aynı sorunları ele alır ve aynı kavramsal araçları kullanır (Cipolla, 1991, s. 8). Nitekim iyi
bir iktisat tarihi yazımı için iktisat teorisi ve kantitatif metodoloji ne kadar gerekliyse, sağlıklı bir
iktisat teorisi yazımı için de iktisat tarihi verileri o denli zorunludur (Sutch, 1991, s. 272).

İktisat tarihi yazımını etkileyen başlıca akımlar arasında Annales Okulu ve Marksist tarih ekolü
öne çıkmaktadır. Annales Okulu, birbiriyle ilişkili disiplinlerin araçlarını birleştirerek 'total tarih'
anlayışı çerçevesinde çok katmanlı analizler gerçekleştirmiştir (Forster, 1978, s. 58). Marksist ekol
ise materyalist bir temele dayanır; ancak, ekole mensup tarihçilerin çoğu tarihsel gelişmeyi yalnızca
sınıf çatışmasına indirgemeyi reddeder (Cohen, 1978, s. 29-32). Her iki ekol de tarihsel ilgiyi siyasi
olaylardan ekonomik ve toplumsal alanlara kaydırarak uzun dönem kavramının iktisat tarihi
araştırmalarında temel bir analiz aracı hâline gelmesini sağlamıştır (Pamuk, 1988, s. 15). Bu
çalışmada yakın geçmişte öne çıkan yeni iktisat tarihi akımının evrimi ve iktisat tarihi yazımına
katkıları ele alınmaktadır.

2. Yeni İktisat Tarihi Akımının Ortaya Çıkışı ve Gelişimi
Yeni iktisat tarihi akımının başlangıcı genellikle 1957 yılına dayandırılmaktadır. O yıl İktisat

Tarihi Derneği ile Ulusal Ekonomik Araştırmalar Bürosu'nun ortaklaşa düzenlediği konferansa
Alfred Conrad ve John Meyer tarafından sunulan iki tebliğ —Economic Theory, Statistical
Inference and Economic History ile The Economics of Slavery in the Antebellum South— bu yeni
yaklaşımın dönüm noktaları olmuştur (North, 1997, s. 412). Bununla birlikte ekol birdenbire ortaya
çıkmış bir hareket değildir; William Parker, Douglass North ve Jonathan Hughes gibi isimler ekolün
doğuşu açısından daha önce önemli çalışmalar yapmıştı. Thomas Ashton, Marc Bloch, Earl
Hamilton ve W. W. Rostow gibi öncü isimlerin çalışmalarının da klimetrik gelenek içinde
değerlendirilebileceği belirtilmektedir (Meiners-Nardinelli, 1986, s. 511).

'Klimetrik' (cliometric) terimi, Yunanca tarih düşüncesini ifade eden 'klio' ile ölçme tabirinin
birleşiminden türetilmiş olup ilk kez Stanley Reiter tarafından kullanılmıştır (Goldin, 1995, s. 191).
Kırk yılı aşkın geçmişe sahip ekolün gelişimi üç dönemde incelenebilir. İlk dönemde (1965-75)

1 Bu makale, yazarın aynı başlık ile Cumhuriyet Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 2001, (Doç.Dr.
Feramuz AYDOĞAN’a Armağan), s. 80-93.’te yayımlanan makaleden özetlenerek hazırlanmıştır.

81