Page 77 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

(2) nolu denklemden faydalanarak tarımdaki istihdam artışı aşağıdaki gibi yazılabilir.

Tarım sektöründe istihdam artışı = ?N / N - NT / N × ?NT / NT (3)

Bir ekonomide tarım sektöründe istihdam artsa da bu istihdam artışının bir kısmı tarım dışı
sektörlere kayacaktır. Kentte istihdam edilenler veya göçenler de tarım sektörü istihdamındaki %1
lik değişmenin belli kısmına denk gelecektir. Bu kısım tarım dışı istihdamın ağırlığına göre
belirlenir. Örneğin, tarım dışı sektör istihdamının genel istihdam içindeki ağırlığı %50 ve tarımdaki
istidam artışı da %1 ise, bu %1 lik tarımsal istihdam artışının %50’si kentlere göç edecek veya
kentlerde istihdam edilecektir. Bu açıklama formal şekilde ?T / T × NT / N olarak yazılabilir. Tarım
sektöründeki istihdam artışı kentsel göç dikkate alınarak aşağıdaki (4) no’lu denklemdeki gibi ifade
edilebilir:

TarımSektöründeki İstihdam artışı = ?T / T - ?T / T × NT / N (4)

(4) ve (3) no’lu denklemler aynı tanımlar olduğu için eşitlenerek, elde edilen (5) no’lu
denklemden, dengeli bir kentleşme veya göç için tarım sektöründe gerekli olan istihdam artış hızı
hesaplanabilir.

?T / T - ?T / T × NT / N = ?N / N - NT / N × ?NT / NT (5)

?T / T (1 - NT / N) = ?N / N - NT / N × ?NT / NT

?T / T = (?N / N - NT / N × ?NT / NT) / (1 - NT / N) (6)

(6) denklem dengeli bir kentleşme için tarımdaki istihdam hızını vermektedir. Bu hız Türkiye
için hesaplanarak fiili tarımsal istihdam hızı ile kıyaslanarak bazı değerlendirmeler yapılabilir.
Buradaki hesaplamalar tarım sektöründeki istihdam artışının %50 sinin tarım dışı sektörler
tarafından massedildiği varsayımına göre yapılmıştır3. Tablo 4’te bu hesaplama sonuçları
verilmektedir.

Tablo 4: 2002-2012 Yılları Arasında Türkiye’de Kırdan Kente Göçün Yönü

2002 z hesap z fiili Göç Yönü
2003 -0,06045479 -0,078007 kent
2004 -0,02757135 -0,039287 kent
2005 0,00246578 0,0050244 nötr
2006 -0,18960644 -0,284266 kent
2007 -0,02595763 -0,047924 kent
2008 -0,00417241 -0,008152 nötr
0,01444639 0,0306143 kır

3 Bunun temel nedeni Türk tarımında görülen ölçeğe göre sabit getiri varsayımıdır. Türk tarım sektörünün büyük kısmını küçük aile
işletmelerinin oluşturması, teknolojik yeniliklerden yararlanamamak, tarım işletmelerinin küçük ve parçalı bir yapıya sahip olması
vb. nedenler ölçeğe göre sabit getirinin nedenleri olarak gösterilebilir.

75